Kỹ thuật Feynman: học hiểu sâu bằng cách giải thích thật đơn giản

Richard Feynman là nhà vật lý đoạt giải Nobel năm 1965, đồng thời nổi tiếng là một người thầy có khả năng giải thích những ý tưởng phức tạp bằng ngôn ngữ rất đời thường. Phương pháp học mang tên ông được tổng hợp từ cách ông học và giảng dạy: nếu bạn không thể giải thích một điều gì đó một cách đơn giản, có thể bạn chưa thật sự hiểu nó.

Kỹ thuật Feynman gồm 4 bước

Bước 1: Chọn khái niệm và viết tên lên đầu trang giấy

Chọn một khái niệm cụ thể bạn đang học, ví dụ "đạo hàm", "cung và cầu", "quang hợp" hay "đệ quy". Viết nó lên đầu một trang giấy trắng.

Bước 2: Giải thích như đang dạy cho một học sinh lớp 6

Viết ra lời giải thích bằng ngôn ngữ đơn giản nhất, như thể người nghe chưa từng học môn này. Không dùng thuật ngữ chuyên ngành, hoặc nếu dùng thì phải giải thích luôn thuật ngữ đó. Thêm ví dụ, so sánh, hình vẽ nếu cần.

Bước 3: Tìm chỗ bị vấp và quay lại tài liệu

Trong lúc viết, bạn sẽ gặp những chỗ không giải thích được, phải dùng lại nguyên văn câu chữ trong sách, hoặc thấy lập luận bị nhảy cóc. Đó chính là lỗ hổng kiến thức. Quay lại giáo trình, bài giảng, học lại đúng phần đó cho đến khi giải thích được.

Bước 4: Rút gọn và dùng hình ảnh so sánh

Đọc lại phần giải thích, cắt bớt những câu rườm rà, thay các cụm từ phức tạp bằng từ ngữ đơn giản. Thử tìm một phép so sánh với đời sống. Khi bạn có thể giải thích ngắn gọn và mạch lạc, bạn đã hiểu.

Ví dụ: giải thích "đạo hàm"

Lần viết đầu: "Đạo hàm của hàm số f tại x là giới hạn của tỉ số giữa số gia của hàm số và số gia của biến số khi số gia biến số tiến về 0."

Câu này đúng, nhưng là nhắc lại định nghĩa trong sách. Một học sinh lớp 6 sẽ không hiểu gì.

Sau khi áp dụng Feynman: "Đạo hàm cho biết một thứ đang thay đổi nhanh hay chậm tại đúng một thời điểm. Ví dụ đồng hồ tốc độ trên xe máy: quãng đường thay đổi theo thời gian, và con số trên đồng hồ ở mỗi giây chính là đạo hàm của quãng đường theo thời gian. Muốn tính, ta xét một khoảng thời gian thật ngắn, xem quãng đường tăng thêm bao nhiêu, rồi chia cho khoảng thời gian đó. Khoảng thời gian càng ngắn, kết quả càng gần tốc độ tức thời."

Nếu trong lúc viết bạn không giải thích được vì sao phải cho khoảng thời gian "tiến về 0", đó là phần cần học lại.

Vì sao phương pháp này hiệu quả?

• Buộc bạn tự nhớ lại. Viết lời giải thích từ trang giấy trắng chính là active recall, một trong những cách củng cố trí nhớ tốt nhất.
• Lộ ra ảo giác hiểu bài. Đọc sách thấy gật gù không có nghĩa là hiểu. Phải tự diễn đạt lại mới biết.
• Kết nối kiến thức mới với cái đã biết. Phép so sánh với đời sống tạo ra "móc treo" giúp kiến thức mới bám vào trí nhớ.
• Rèn khả năng trình bày. Rất có ích cho bài thi tự luận, thuyết trình và phỏng vấn.

Khi nào nên dùng kỹ thuật Feynman?

• Khi học một khái niệm nền tảng mà các chương sau sẽ dựa vào.
• Khi bạn làm bài tập sai mà không hiểu vì sao.
• Trước kỳ thi, để kiểm tra nhanh xem mình đã nắm các ý chính hay chưa.
• Khi chuẩn bị thuyết trình hoặc giảng lại cho bạn trong nhóm học.

Kỹ thuật này không phù hợp để ghi nhớ những dữ kiện rời rạc như từ vựng, năm tháng, số liệu. Với những thứ đó, flashcard và lặp lại ngắt quãng hiệu quả hơn.

Mẹo áp dụng trong nhóm học

Mỗi thành viên nhận một khái niệm, chuẩn bị 10 phút rồi giải thích cho cả nhóm trong 3 đến 5 phút. Người nghe được khuyến khích hỏi "tại sao?" đến khi người giảng không trả lời được nữa. Câu hỏi bị bỏ ngỏ được ghi lại để cả nhóm cùng tìm hiểu.

Trên Flath, bạn có thể tạo nhóm học với bạn cùng lớp, đặt lịch học chung và dùng buổi học đó để luyện giải thích cho nhau.

Nếu bạn giải thích được cho một người chưa biết gì, bạn đã hiểu. Nếu chưa, bạn vừa tìm ra chỗ cần học tiếp.